Sanal Psikolog


Aile Terapisi


Aile Terapisi, aile uyeleri arasindaki anlasmazliklarin,  catismalarin bir uzman gozetiminde cozumlendigi bir surectir.

Bir teorisyene gore, aile uyelerinin psikolojik sorunlar gelistirmelerinin temelinde aile uyeleri arasindaki guc savasimi yatmaktadir.Bu guc savasimi, kimin hangi alani, ne oranda kontrol edecegi sorusuyla baslar.


Ornegin;


gibi sorular aile uyeleri tarafindan net bir sekilde cevaplanmalidir.


Aile Terapisinin Ozellikleri

Aile terapisi problemlere, aile uyelerinin bireysel problemleri olarak degil, sistemin problemi olarak bakar.Tedavide ailenin tek uyesi irdelensede tedavinin odak noktasi aile sistemidir.


Terapinin hedefi aile icindeki bireyin degisimini degil daha cok ailenin yapisini ve aile icindeki bireylerin birbirleriyle iletisim bicimlerini degistirmektir.


Bu terapinin uygulama alanlari, davranis bozuklugu gosteren kisilerdir.ancak bireysel terapi ile farklari vardir.Bşireysel terapi hasta ile terapistin etkilesimini onemser, hasta ile sosyal cevresi arasindaki etkilesime aldirmaz,Bireysel terapinin odak noktalari, icgoru, hastanin gecmisi iken, aile terapisinde odak noktalari, aile ici etkilesi, güç noktalari ve catismalarin hedefidir.


Aile Terapisindeki Yaklasimlar

Gunumuzde bu konuda 3 buyuk yaklasimdan bahsedebiliriz..

Psikodinamik yaklasim aile uyelerinin her birinin psikolojik yapisi ile ilgilenir.HER aile uyesinin kendisi ve ailenin diger uyeleri hakkinda icgoru ve anlayis kazanmasiyla sorunlarin giderilecegine inanir.


Iletisimsel yaklasimda ise, aile terapistleri, karsilikli etkilesimin nasil oldugu uzerine odaklanirlar.tezleri, butun davranislarin iletisimsel oldugu ve de bu iletisim dilinde yonetme, otorite kurma ve karsilikli iliskinin varligi seklindedir..onlara gore insan iliskileri satranca benzer, kurallra vardir, kurallar hareketin duzenleyicisidir..aile yide bu baglamda irdelerler.


Yapisal yaklasimda , aile icindeki etkilesimin nerede oldugu uzerinde durulur..yani, aile sisteminin sundugu dinamiklere ve bu sistem icinde yer alan elementlere dikkat cekilir..uc cocuk ve ebeveynlerden olusan bir ailede ebevynlerin alt sistemi ve cocuklarin alt sistemleri arasinda bir sinir vardir...


Aile Terapisinde Neler Olur?

Terapist veya danisman ilk seansta terapinin amacini, katilan uyelerin {ana-baba ve gerekirse cocuklar} sorumluluklarini {birbirlerini dinleme- goz iletisimi kurarak birbirlerine hitap etmeleri gibi} belirtir.Bu seanstta grup bilinci uzerinde durulur.


Grup suresince uyeler birbirleriyle acik ve durust bir iletisim icerisinde olmali, sorunlara odaklanmali, birbirlerini suclamaktan kacinmalidirlar.


Aile terapisine eslerin beraber katilmasi onerilir, seanslarin sikligi sorunlarin icerigine gore degisebilir.


Terapide gizlilik esastir.Diger bir deyisle terapist aile uyelerinden biri ile yapacagi gorusmeyi o uyenin izni olmadikca digerleri ile paylasamaz.


Terapinin amaci aile uyelerinin davranislarini daha olumlu kilmak, uyeler arasindaki iletisimi gelistirmek ve sorunlara kalici cozumler bulmak oldugu icin, terapist bir takim teknikler kullanir.


Terapi suresince aile uyelerinin de bir takim odevleri olcaktir.Ornegin, herhangi bir seans sonunda terapist tarafindan uyelere bir sonraki seansa kadar yapmalari gereken odevler verilebilir.


Terapistin en onemli islevlerinden biri de duygusal bosalimi saglamasi ve uyeler arasinda var ise "bitirilmemis isleri" gundeme getirmesidir.Aile uyelerinin birbirlerine karsi olan olumsuz tutum ve duygularini ifade etmeleri, birbirlerine karsi anlayis gelistirmelerine de yardimci olur.


Aile uyeleri arasinda daha fazla yakinlasma, isbirligi ve duygusal paylasim saglanmis ise terapi amacina ulasmis sayilir.


Unutmayiniz ki mutluluk icin standart receteler yoktur. Ve her ailenin huzurlu bir yasam icin ihtiyac duydugu etmenler farklidir.


Bir Ailenin Yaşam Evreleri

BEBEK AILE: bu durum ilk gebelikle baslar, cocugun 5 yaslarina gelmesine dek surer..ciftin ozellikle annenin ilgisi bebege yonlendirildiginden erkek kendini ihmal edilmis hisseder, kadin da cocugun kendisini eve bagladigini ve kocasinin gozunun disarda olabilecegini dusunur.


Anababa ve cocuktan olusan aile ucgeninde duygusal dengeyi surdurmek ve cocugun gelisimi icin gerekli ortami saglamak icin eslerin birbirlerine karsi empatik davranmalari gerekmektedir..


OKUL ONCESI DURUMDA AILE: cocugun okula baslayacagidonemdir.bu donemde aile cocugun gelisimi ile ilgilidir.Cocugun gelismesinde ailenin diger bireylerinin sorunlarla mucadele ederken gosterdikleri tepkiler aile icindeki iletisimi etkiler.


OKUL CAGINDA AILE:Cocugun okula baslamasindan ergenlige kadar surer.cocuk okula gider anne ise calısmaya donerek "Ev kadini" sendromundan kurtulabilir.


Ilgi alanlari farklilastigindan, aile duzenin korumak zorlasir.ciftler acik ve durust davranirlarsa. Sorun cozumunde kacamak yollara basvurmadan soruna odaklanirlarsa, evlilik daha saglamlasir...


ERISKIN AILE:Bu donem gencin aileden koptugu donemi icerir.Bu kopus ayni zamanda yeni bir baslangictir.Ciftin yasaminda, cocuklarinin aileden ayrilmasiyla bir yalnizlik basgosterir.Erkekte cinsel istek azalmasi, kadinda fiziksel sikintilar ve hormonal problemler sonucu problemler basgosteriri.ancak pek cok kadinda bu donemde cinsel istek artisi gorulur.Bu donemde ciftler yeni ilgi alanalrina ve arayislara yonelebilirler.


Eşler Arasi Iletisim Problemleri


Yapilan bir arastirmaya gore esler arasinda surekli ve ciddi sorun yaratan konular soyledir:


Eslerarasi Iletisim Problemleri konusunun cozumunde asagidaki turde yaklasimlarda bulunmak yararli olabilir :



Ikinci Evliligi Yapmadan Once

Uzmanlar, ister ilk evlilikte, ister ikinci de olsun ciftlerin ayni hatalara düsme egilimi gosterdiklerini vurguluyorlar.Unutulmamalidir ki , çatisma iliskilerin kacinilmaz bir bölümüdür.Ancak pek cok kisi evlilik catismalari ile nasil bas edecegini bilemez.


Problem çözme becerisine güvenemeyen kisiler, evlilik catismalari karsisinda hemen alarma gecerek evlilik veya es de "suç arama" oyununa basliyor.Oysa ki bu oyuna baslamadan önce, problemlerle bas etme becerimizi gelistirmeyi denesek daha kazancli cikacagiz.


Ikinci bir es secerken genelde ilk esin tam tersi özellikler ve egilimler aranir.


J.Larson, ilk esleri tarafindan aldatilanlarin ikinci bir evlilikten önce iclerindeki aciyi dindirebilmek icin en az 1-2 sene beklemelerini öneriyor.


Stahmann ise, ikinci evliligin basarili olabilmesi icin, ciftlerin eski iliskilerini irdelemelerini; beklentilerini, ümitlerini ve hayallerini saptayarak, nerelerde yanilgiya düstüklerini tespit etmelerini öneriyor.


Ikinci bir evlilikte aile ortaminda eslerin ilk evliliklerinden olan cocuklarinda olacagi hesaba katilmali..


Ikinci evlilik yapacak olanlara bir uyari da su yönde:::


"Aile ve arkadaslarinizi dinleyin!" Çünkü onlar sizin kim oldugunuzu ve evliyken nasil davrandiginizi bilirler...(Güncel Psikoloji Dergisi, sayi:2)


Aile Terapisinin Amaçları

Terapinin karakteristik noktalari sunlardir:



Aile Terapisi Ne Zaman Gerekir? Aile terapisi daima hastanin sorunlarina cevap vermez. Gerekli oldugu durumlari 3 madde altinda toplayabiliriz:



Patolojik Bazı Aile Kalıpları

Aile icinde gorulen kaliplari aile haritasi kullanarak daha iyi açiklayabiliriz. Aile terapistlerinin en sikca karsilastiklari problemlerden birisi eslerin kendi aralarinda cozemedikleri catismalari cocuga yoneltmeleridir. Esler birbileri icin uzuleceklerine, cocuklari icin kaygilanip uzulurler.
Bir diger kalip



Bir diger kalip



Bir diger kalip



Etnik Köken ve Aileler

"Aile" tanimi gruptan gruba buyuk farkliliklar gosterir. Baskin Anglo Amerikan kulturunde, "Cekirdek aile" onemli iken Afrika kokenli Amerikalilarda daha genis akraba ve topluluklar, aile tanimi icindedir.


Italyanlar cekirdek aileye onem vermezler, onlar icin ailenin anlami, guclu ve siki akrabalik iliskileri, ucuncu veya dorduncu kusakla iletisim bagi demektir.


Psikoloji dunyasinda gecerli tavir, konusmanin yani sozlerin etkili oldugu ve bireyleri iyilestirdigi seklindedir. Diger bir degisle, konusmanin iyilestirici gucune isaret edilir. Bu durumda kulturlerarasi farkliliklara da dikkat edilmelidir.


Ornegin; Ingiliz kulturunde, kelimeler, bireysel amaclarla ilgilidir. Faydacil degerlere onem verirler. Cin kulturunde ise kelimelere pek onem verilmez. Cinliler, ozellikle Amerikan kulturunde baskin olan, "kartlari masanin uzerine koymak" fikrini kabul etmezler.


Sioux Hint kulturunde, aile iliskileri ile ilgili konusmak ise yasaklanmistir. Bir kadin babasi ve ozel hayati ile ilgili tek bir soz soylemez. Pragmatik dunyamizda kavranamaz bir ikilidir bu.


Sonuc olarak soylenebilir ki, her grubun aileye, grup kimligine ve digerlerine karsi olan davranislari, terapilerde benimsedikleri davranis bicimlerinin belirleyicisi olacaktir.


Aile terapisi irk ve etnik kokeni, temel faktor olarak degil "ozel sorun" olarak ele alir.


Terapide etnik ve kulturel farkliliklar konusunda Giardano (1995) bazi temel prensipler one surmustur.


Bunlar:


1- Hasta ve ailelerin etnik kokenlerini dikkate almak: Din veya etnik grup ile ilgili hasta kimliginin kapsami nedir? Onlarin davranisi patolojik midir yoksa kulturel midir? Danisanlarin, terapistten farkli olan degerleri, direnc olarak kendini gosterebilir mi?


2- Etnik kimligi onaylamak ve desteklemek: Buyuk stres altindaki bireysel kimlik, dagilabilir. Terapistin, danisanin kulturel kimligi ile ilgisini tesvik etmesi onemlidir.


3- Danisanin kullandigi destek sistemlerinin farkinda olmak: Danisanin aile ve toplumsal cevre ile iliskilerindeki destek noktalari (sosyal, din gruplari,..) bilinmelidir.


4- Kulturel broker gibi hizmet edebilmek: Danisman, aile kimligine yardim etmeli ve deger catismalarini cozmelidir. Ornegin; birey, etnik koklerinden gurur duyabilecegi gibi utanabilirde.


5- Kulturel kamuflaja dikkat etmek: Danisanlar, acilarla cikabilmek icin kimi zaman etnik, kimi zaman irksal, kimi zaman dinsel kimliklerini kullanirlar. Bir kisi "danismaya gec kaldim cunku ben portoriko zamanindayim" diyor ise, bu cozumlenmesi gereken zor bir sorundur.


6- Ayni etnik gruplarin avantaj ve dezavantajlarini bilmek.


7- "Diger etnik gruplarla ilgili herseyi bilmek gerekir" duygusuna kapilmamak.


8- Oznel anlamlar yuklemekten kacinmak ve daima, en az 3 olasiligi hesaba katmak; ornegin, Italyan ve Irlandalilar arasindaki farkliliklari arastiriyorsaniz, Afrika kokenli Amerikalilarin da onlar hakkindaki gorusleri gozonune almak gerekebilir.


Sonuc olarak denebilir ki, etnik koken, sosyal bir gercektir ve 21.yy a girerken terapistlerden kulturlerarasi yeterlilik talep edilmektedir. Irk, cinsiyet, din, sinif, gocmenlik, yas, seksuel yonelimler ve yeteneksizlik, hizla degisen aile yasaminin dogasi v.b. onemli kimlik sorunlardir. Bilgiler, hem danisani anlamak icin hem de kulturlerarasi terapi sureclerini yeniden gozden gecirmek icin gereklidir.


Aile Terapisindeki Kültürel Farklılıklar

Kültürler arasi farkliliklar aile terapisinde terapistin önemle uzerinde durmasi gereken etmenlerdir. Her aile kendi alt sistemleriyle başlı başına bir sistemdir. Bu sistemi olusturan ogeler de ailenin icinde bulundugu kültürün deger yargılarindan aliskanliklarindan etkilenir. Burada bir kac farkli kulturun ailesel tipik davranislari irdelenecektir.


ASYA KÖKENLİ HİNTLİ VE PAKİSTANLI GÖÇMEN AİLELER


Bu ailelerin tipik ruhsal sikintilari sunlardir:


1- somatik sikayetler bas ve mide agriari gibi
2- cocuklarinin okul sorunlari
3- depresyon, yetersiz beslenme, kadinlarda intihar düsünceleri
4- eşlerin aileleriyle ilgili sorunları
5- aile ici siddet ve cocuk istismarı
6- kayinvalide sorunu
7- karar verme guclugu


Bu aileler icinde tipik olan aile uyelerinden herhangi birinin ailenin semptom gostergesi olarak depresyona girmesidir.Depresyon genelde , kaynana yaptirimlari ile ilgili problemlerin , eşlerarasi problemlerin ve isle ilgili sorunlarin maskelenmis seklidir.


Terapistler bu gurplarla calisacaklari zaman a) ailenin kulturel inanclari ve geleneklerini daha iyi anlayabilmek icin spesifik sorular sormalıdırlar
b) bati kolonileri ile ilgili yasantilarini arastirmalidirlar
c) ailenin gocmenlik hikayesini bilmelidirler


RUS AİLELER


Günümüzde rus aile degerleri ve sadakat duygulari politik baski ve ekonomik sorunlar tarafindan sekillendirilmistir. Sovyet yasantisinin sikintilari ile biraraya gelen genis rus ailelerinde aile ici dayanisma ve yardimlasma onemlidir. Buyukanne / babalar genclere parasal destekte bulunur onlari korur hatta kendi evlerinde yasamaarina izin verirler.arkadaslar ihtiyac duyulan duygusal destegi saglarlar.


Ruslar icin aci ve elem yalnizca yasamin bir parcasi degil ayni zamanda onemli bir degerdir de. Ruslarin aci sözlügünde öenmli bir yeri olan “toska” melankoliyi, depresyonu, özlemi, aciyi, ask sancilarini, can sikinitisini, bezginligi, nostaljiyi, tukenisi ifade eder.Bununla beraber bu sözcuk daima olumsuz ifadeleri icermez.


Ruslar , amerikalilarin temel ogelerinden olan “ olumlu zihinsel tutuma” veya yasam problemleri icin bulunabilecek akilci cozumlere daima inanmazlar ve kabul etmezler. Rus kadinlarindan ikinci planda kalmalari ve ailede erkegin bas olmasi umulur. Yine de bir cok durumda kadin karar vericidir. Terapistler diplomasiyi kullanmali ve eslerarası rollerde gizli siddete dikkat etmelidirler.


İRANLI AİLELER


Kültürel özellikleri arasinda kadercilige, gecmise baglanma egilimleri vardir. Aile bireyin yasaminda baskindir. İnsanlar işleri guvenlikleri etki ve gucleri icin aile iliskilerine guvenirler. Baba karsi gelinmez bir otorite figurudur. Karisi cocugu ve torununa bu hissettirilir. Kararlarina karsi gelmek curetkarlik olarak degerlendirilir.Geleneksel ailelerde evlenme yasi 16-18, sehirde yasayanlarda ise 22-25 tir.


Aile terapistinden beklentileri “baba gibi” söylev vermesidir. Terapistler iranli hastalarinin duygularini ifade etmelerini desteklemeli, empati ve sevecenlikle onlari dinlemeli,ve yabanci bir kultur icindeki kulturel yalitilmisliklarini degerlendirmelidirler.


NİJERYALI AILELER


Afrika kulturunde aile temel tastir ve kan bagi ile bagli genis bir topluluktur. Bir sorun ortaya cıktığında daime ailenin yasli kadin ve erkekleri ile demokratik bir sekilde istisare edilir, kimi zaman da genc uyelerin gorusu alinir. Sayet problem cozme surecinde yaslilarin ve gencleri gorusleri ayni ise genclerin gorusleri de onemsenir.


Evlilik ve dogum afrikalilar arasinda temel bir degerdir. Nijeryalilar icin yasam donemleri dogum, kadinlik veya erkeklige baslayis, evlilik ve olumdur. Bu olaylar essiz seromonilerle kutlanir. Aileler icin sadakat, ciftlerin yasi, evlilik yeri, ciftlerin etnik kokeni dili ve derisinin rengi onemlidir. Nijerya kulturunde cogunlukla yaslilar sorunlarla ilgili aracilik yaparak genclere etik degerleri hikaye gibi aktarirlar.



Faydalanilan kaynaklar:Iletisim.Jay HaleyIstanbul:Cark Kitabevi,1982
Evlilik Raporu.Kurban Ozugurlu.Istanbul:Altin Kitaplar,1990
Aile terapisi...klinik psikoloji ders notlari..hacettepe universitesi..ankara
Onerilen kaynak: Hasta Aile. H.E. Richter. Yaprak Yayinlari. Istanbul, 1996.